Πρωτοβουλία ΠΕ, ΑΡΕΝ: Ανακοίνωση και ομιλίες από την εκδήλωση για την εκπαίδευση των προσφυγόπουλων

Την Τετάρτη 16 Οκτωβρίου 2019, στα γραφεία της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας, η Πρωτοβουλία Ανεξάρτητων Εκπαιδευτικών και η Αγωνιστική Ριζοσπαστική Ενότητα, συνδικαλιστικές παρατάξεις της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αντίστοιχα, πραγματοποίησαν εκδήλωση για το επίκαιρο και φλέγον θέμα της εκπαίδευσης των παιδιών των προσφύγων.

Σε μια εποχή που εντείνεται το προσφυγικό ζήτημα, ενισχύονται οι πολιτικές αποκλεισμού, αναδύεται ο θεσμικός ρατσισμός και η κοινωνία κατακλύζεται από κραυγές μισαλλοδοξίας και προκατάληψης, οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται ενημέρωση και στήριξη για τα πραγματικά και καθημερινά ζητήματα που ανακύπτουν στα σχολεία και αυτή ήταν η αφορμή για τη διοργάνωση αυτής της εκδήλωσης.

Η εκδήλωση πλαισιώθηκε από εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων που ασχολούνται ενεργά με τα ζητήματα των προσφύγων τόσο από θεωρητική, επιστημονική και πολιτική σκοπιά όσο και μέσα από την καθημερινή τους δράση και παρέμβαση. Η συμμετοχή και το ενδιαφέρον των συναδέλφων είναι η απόδειξη της ανάγκης που έχουν οι εκπαιδευτικοί για πολύπλευρη ενημέρωση και στήριξη.

Η Πρωτοβουλία Ανεξάρτητων Εκπαιδευτικών και η Αγωνιστική Ριζοσπαστική Ενότητα σταθερά υποστηρίζου και αγωνίζονται για την ένταξη όλων των παιδιών στο δημόσιο σχολείο χωρίς αποκλεισμούς, με ανάπτυξη των κατάλληλων δομών και θεσμών που θα συμβάλλουν και στην πολυεπίπεδη πρόοδο των παιδιών και στην στήριξη των εκπαιδευτικών. Το ανοιχτό σχολείο για όλα τα παιδιά είναι, τελικά, μια υπόθεση μάχης του εκπαιδευτικού κινήματος.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν οι:

  • Σάντρα Αϊβαζόγλου, δασκάλα σε τάξεις υποδοχής.

  • Νάγια Κοκμοτού, αναπληρώτρια εκπαιδευτικός και αλληλέγγυα δασκάλα στον πρώην χώρο στέγασης προσφύγων City Plaza

  • Θανάσης Κούρκουλας, εκπαιδευτικός – Κυριακάτικο Σχολείο Μεταναστών

  • Γιώργος Τσιάκαλος, ομ. Καθηγητής παιδαγωγικής ΑΠΘ

Ακολουθούν οι περιλήψεις των τοποθετήσεων των ομιλητριών και των ομιλητών:

Αϊβάζογλου Σάντρα | Σύγχρονο Δημοκρατικό Σχολείο για Όλους

Ως γνωστόν στη δημοκρατία η εξουσία πέραν του ότι πηγάζει και “ασκείται” από το λαό, καλείται να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα του συνόλου του λαού. Το σύνολο του λαού, όμως, δεν αφορά μόνο τις πλειοψηφίες αλλά και τις μειοψηφίες.

Και με την αρχή της πλειοψηφίας, πρέπει να υπάρχουν πάντα μηχανισμοί που προασπίζουν και τα συμφέροντα της όποιας μειοψηφίας.

Σήμερα μία από τις μειοψηφίες στη χώρα μας αποτελούν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες. Συχνά, ίσως και μεθοδευμένα, υπάρχει η τάση να συγχέονται οι δύο όροι ενώ απαρτίζουν διαφορετικές ομάδες ανθρώπων υπό διαφορετικό νομικό καθεστώς, ακριβώς διότι αντιμετωπίζουν διαφορετικού τύπου δυσκολίες και διαφορετικοί λόγοι τους οδήγησαν ή εξανάγκασαν στην επιλογή της προσφυγιάς ή μετανάστευσης. Ένας αλλοδαπός χαρακτηρίζεται μετανάστης όταν συνεχίζει να υπάρχει πίσω του μία χώρα και αντίστοιχα μία πρεσβεία που προασπίζει τα συμφέροντά του, ενώ πρόσφυγας όταν λόγω πολέμου ή φυσικών καταστροφών ή επειδή κινδυνεύει η ζωή του για διάφορους λόγους εξαναγκάστηκε στην απομάκρυνσή του από τη χώρα καταγωγής του. Σε κάθε περίπτωση όσον αφορά βέβαια στα παιδιά των αλλοδαπών και κάθε μειονότητας όπως και σε όλα τα γηγενή παιδιά το Σύνταγμα μας μάς υποχρεώνει αυτά να πηγαίνουν στο σχολείο. Όσον αφορά στους πρόσφυγες και πέραν του Συντάγματος, υπάρχει και ένα πολύ σαφές και συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο το οποίο πηγάζει από τις συμβάσεις και τα πρωτόκολλα που έχει συνυπογράψει η Ελλάδα μέσα στα χρόνια και αυτά μας δεσμεύουν ως προς την εξασφάλιση σε αυτούς στέγης, τροφής, περίθαλψης και εκπαίδευσης (βλ. Σύμβαση της Γενεύης, Πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης κ.α.).

Το κράτος, λοιπόν, με εργαλείο του το Σύνταγμα και ως μέλος της “Κοινωνίας των Εθνών”, επιτυγχάνει το πρώτο δημοκρατικό βήμα, με την είσοδο όλων των παιδιών στα σχολεία. Η πραγματικότητα που δημιουργείται είναι πολυπολιτισμικές τάξεις με μεγάλη ποικιλία γλωσσικών αναφορών. Αν θέλουμε, τώρα, να κάνουμε και το δεύτερο βήμα προς τη δημοκρατία, πρέπει να βρούμε και όλους εκείνους τους τρόπους να συμπεριλάβουμε και το πολιτισμικό και μορφωτικό κεφάλαιο όλων αυτών των παιδιών. Να του παρέχουμε χώρο έκφρασης, να το αναδείξουμε και να το χρησιμοποιήσουμε. Σ’ ένα δημοκρατικό σχολείο δημιουργούνται θετικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ όλων των μαθητών και μαθητριών, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος να στηριχθεί η θετική αυτοεικόνα του κάθε παιδιού, απ’ αυτό εξαρτάται η διάθεση του για συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες αλλά και η γενικότερη ενσωμάτωση του και φυσικά το κίνητρό του για μάθηση και σχολικές επιδόσεις. Μην ξεχνάμε οτι μόνο μέσω της συνεργασίας, του διαλόγου και της συνδιαμόρφωσης υπάρχει δυνατότητα να αμβλύνουμε τα στερεότυπα και να μάθουμε να συμβιώνουμε ως ισότιμα μέλη και ως πολίτες του αύριο χωρίς να διαιωνίζουμε διαχωριστικές γραμμές. Φυσικά, για την επίτευξη όλων των παραπάνω, ο/η εκπαιδευτικός δεν μπορεί να παλεύει μόνος/η του, χρειάζεται έναν υποστηρικτικό σύλλογο διδασκόντων, μια διεύθυνση που να συνδράμει και μια κοινωνία ευρύτερα δημοκρατική.

Στα πλαίσια υποστήριξης των αλλόγλωσσων μαθητών και μαθητριών ιδρύονται στα σχολεία όπου φοιτούν οι παραπάνω Τ.Υ. (τάξεις υποδοχής). Στις Τάξεις Υποδοχής Ι εφαρμόζεται εντατικό πρόγραμμα εκμάθησης της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας, το οποίο συνδυάζεται με την παρακολούθηση ορισμένων μαθημάτων στην κανονική τάξη. Στις Τάξεις Υποδοχής ΙΙ εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα εσωτερικής και εξωτερικής γλωσσικής και μαθησιακής υποστήριξης. Δίνεται έμφαση στην υποστήριξη των μαθητών για την ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων, ενώ συμμετέχουν στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της «κανονικής» τάξης και, παράλληλα, λαμβάνει χώρα η διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας.

Υποστηρίζεται από πολλούς ότι η ίδρυση και λειτουργία των Τ.Υ. για τους αλλόγλωσσους μαθητές/τριες είναι ένα πολύ υποστηρικτικό μέτρο ως προς τη συμπερίληψη αυτών των παιδιών. Είναι όμως; Και στις 2 περιπτώσεις τα παιδιά απομακρύνονται από την κανονική τους τάξη κι εδώ μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση περί απομόνωσης, γκετοποίησης και πολιτικών αφομοίωσης. Γίνεται να μιλάμε για συμπερίληψη με το να αποκλείουμε; Γιατί, όπως είδαμε, στην “αυστηρότερη” εκδοχή του (Τ.Υ.Ι) το μέτρο μιλάει για προκαταρκτικές ξεχωριστές τάξεις εντατικής εκμάθησης ελληνικών ενώ στο πιο “ήπιο” (Τ.Υ.ΙΙ) για ορισμένες ώρες διδασκαλίας ελληνικών στα παιδιά πάλι εκτός τάξης. Ευτυχώς, στο νομικό πλαίσιο υπάρχει και το »παράθυρο» του παράλληλου έργου, δηλαδή όπου αυτό κρίνεται εφικτό τα παιδιά να φοιτούν εξολοκλήρου στις κανονικές τους τάξεις με την παρουσία και περισσοτέρων του ενός εκπαιδευτικού. Τουτέστιν, ΣΥΝΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ.

Σαφώς και είναι πολύ δύσκολο και έχει προκλήσεις για το σημερινό εκπαιδευτικό η είσοδος στην τάξη ενός ή περισσότερων αλλόγλωσσων μαθητών/τριών. Αυτό είναι όμως και το στοίχημά μας, να βρούμε όλους τους δυνατούς τρόπους για δημοκρατία και ισοτιμία μέσα στο σχολείο. Το ότι ένα παιδί δεν είναι φυσικός ομιλητής της ελληνικής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ελλάττωμα αλλά ως διαφορετικό προσόν, πράγμα που μπορεί να αξιοποιηθεί διδακτικά μέσα στις τάξεις.

Γενικά, το αν βρίσκουμε εμείς ως λύση την απομάκρυνση αυτών των παιδιών από τις κανονικές τους τάξεις ή δημιουργούμε τις συνθήκες για την εκθετικά όλο και ποιοτικότερη ένταξη τους στις κανονικές τους τάξεις μαζί με όλα τα άλλα παιδιά είναι τελείως διαφορετικές πρακτικές. Σε κάθε περίπτωση, εντός και εκτός τάξης, στους διαδρόμους και στην αυλή του σχολείου υπάρχει πάντα πολύς χώρος και χρόνος που μπορεί να αφιερωθεί στην ανάδειξη των γλωσσών όλων αυτών των παιδιών, ως σημείο αναφοράς και ως εργαλείο για την εκμάθηση στη δεύτερη για αυτούς γλώσσα, την ελληνική. Είναι αναφαίρετο δικαίωμά τους να εκφράζονται και να επικοινωνούν στη γλώσσα την οποία καταννοούν περισσότερο, κι εκεί πάνω να στηριχθεί η εκμάθηση της 2ης γλώσσας.

Το να μπορούν να μιλούν τη γλώσσα τους και αν το προτιμούν να γράφουν σε αυτήν θα ενδυναμώσει την ταυτότητά τους, το κίνητρο τους για μάθηση αλλά μπορεί να στηρίξει και την πλευρά των γονέων. Υπάρχει πάντα και λίγος χρόνος για να γνωρίσουμε σαν σχολική κοινότητα πράγματα γύρω από τον πολιτισμό τους, την κουλτούρα τους, τις γιορτές τους…

Κοκμοτού Νάγια | Πολιτικές κοινωνικής (και φυσικής) εξόντωσης και σχολικού αποκλεισμού των προσφύγων εκ μέρους του κρατικού μηχανισμού

Η Νάγια Κοκμοτού, αναπληρώτρια εκπαιδευτικός και αλληλέγγυα δασκάλα στον πρώην χώρο στέγασης προσφύγων City Plaza, μίλησε για τις προσπάθειες των αλληλέγγυων της κατάληψης να εγγράψουν τα παιδιά στα σχολεία της γειτονιάς έχοντας την απόλυτη στήριξη και βοήθεια ορισμένων εκπαιδευτικών συλλόγων. Επιπλέον, οργανώθηκαν μαθήματα ενισχυτικής διδασκαλίας, εκτός των λοιπών ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων, εντός του χώρου της κατάληψης προκειμένου τα παιδιά να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις γλωσσικές απαιτήσεις του ελληνικού σχολείου. Οριζοντιότητα, συλλογική ζωή, παιδικές συνελεύσεις και πρωτοβουλίες αλλά και σχέσεις που δεν διέπονται από το κλασσικό κάθετο μοντέλο επιβολής δασκάλου-μαθητή ήταν μερικά από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παιδαγωγικής εμπειρίας εντός του χώρου City Plaza.

Τέλος, υπογράμμισε τις πολιτικές κοινωνικής (και φυσικής) εξόντωσης και σχολικού αποκλεισμού των προσφύγων εκ μέρους του κρατικού μηχανισμού με αφορμή τις πρόσφατες εκκενώσεις και τις βίαιες απομακρύνσεις των παιδιών από τα σχολεία τους, σε αντιπαράθεση με τo έμπρακτο παράδειγμα των αλληλέγγυων του City Plaza που έθεσε ως προτεραιότητα την διασφάλιση της φοίτησης των παιδιών στα σχολεία της γειτονιάς αλλά και την διαμονή τους σε ασφαλή διαμερίσματα εντός του αστικού ιστού μετά το κλείσιμο του χώρου, όπως και έγινε.

Κούρκουλας Θανάσης | Οι εκπαιδευτικοί αγωνιζόμαστε για ανοιχτά σύνορα και ίσα κοινωνικά δικαιώματα στους πρόσφυγες

Ο Θανάσης Κούρκουλας, εκπαιδευτικός και μέλος του Κυριακάτικου Σχολείου Μεταναστών, τόνισε πως το ποσοστό των προσφυγόπουλων που φοιτούν στο δημόσιο σχολείο είναι πολύ χαμηλό (έως 20%) , πράγμα που απέδωσε στην ρατσιστική αθλιότητα των hot-spot στα νησιά όπου ζουν εκατοντάδες προσφυγικές οικογένειες, στις άσχημες συνθήκες διαβίωσης των προσφυγικών στρατοπέδων στην ενδοχώρα καθώς και στις μεγάλες αποστάσεις που τα χωρίζουν από τον αστικό ιστό. Για να μη μιλήσουμε – είπε – για τα εκπαιδευτικά δικαιώματα των ασυνόδευτων ανήλικων που βρίσκονται φυλακισμένα στα αστυνομικά τμήματα! Συνέδεσε τις τραγικές ελλείψεις σε μέσα μεταφοράς, εκπαιδευτικούς και υποστηρικτικές δομές στα προσφυγόπουλα, με τη συνολική αντιπροσφυγική πολιτική της Eλλάδας σήμερα. Μια πολιτική θεσμικού ρατσισμού της κυβέρνησης Μητσοτάκη, που – όπως είπε – αποτελεί συνέχεια και κλιμάκωση της αντιπροσφυγικής πολιτικής της προηγούμενης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ στο έδαφος της απάνθρωπης συμφωνίας ΕΕ-Ελλάδας-Τουρκίας.

Στη συνέχεια ανέλυσε τα νέα αντιπροσφυγικά μέτρα της κυβέρνησης ΝΔ, που συνοδεύονται από αντίστοιχη ξενοφοβική/ρατσιστική ιδεολογική επίθεση σε δύο επίπεδα: 1. Στην ακροδεξιά λογική “Πρώτα οι Έλληνες” (π.χ. αφαίρεση ΑΜΚΑ από κατηγορίες προσφύγων και μεταναστών), και 2. Στην ρατσιστική αποτροπή νέων αφίξεων προσφύγων μέσω του δόγματος “να τους κάνουμε το βίο αβίωτο” (στρατιωτικοποίηση φύλαξης θαλάσσιων οδών, δραματικές αλλαγές στο σύστημα ασύλου, κ.λ.π.). Μέτρα στα οποία κάλεσε το ακροατήριο σε αντίσταση, γιατί όπως είπε δεν υπάρχει άλλος δρόμος από αγώνα συνολικά ενάντια στον κοινωνικό αποκλεισμό των προσφύγων τόσο όσον αφορά την ένταξη των παιδιών τους στο εκπαιδευτικό σύστημα, όσο και απέναντι στις απάνθρωπες συνθήκες υποδοχής και διαβίωσης των οικογενειών τους σε κάθε γωνιά της χώρας.

Οι εκπαιδευτικοί αγωνιζόμαστε για ανοιχτά σύνορα και ίσα κοινωνικά δικαιώματα στους πρόσφυγες, για να κλείσουν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και να σταματήσουν οι απελάσεις, για δημιουργία τάξεων υποδοχής αλλά και εξατομικευμένης εκπαιδευτικής στήριξης των προσφυγόπουλων στο δημόσιο σχολείο, για πρόσβαση κάθε παιδιού από τα προσφυγικά στρατόπεδα στο σχολειό στην πρωϊνή ζώνη.

Τσιάκαλος Γιώργος | Μάχη για την ανάπτυξη δομών για τα προσφυγόπουλα στα σχολεία και στήριξη των εκπαιδευτικών αλλά και των οικογενειών τους

Ο πανεπιστημιακός δάσκαλος, κ. Τσιάκαλος, που δεν στέκεται μόνο στη θεωρητική προσέγγιση του ζητήματος αλλά συμπαραστέκεται έμπρακτα στους πρόσφυγες με την πολύπλευρη δράση του, έκανε μια σημαντική τοποθέτηση μεταφέροντας την καθημερινή του εμπειρία και την επιστημονική του κατάρτιση.

Μίλησε για τον ιδεολογικό χαρακτήρα μιας σειράς θεμάτων που έχουν ανακύψει, όπως είναι για παράδειγμα ο διαχωρισμός των πληθυσμών σε «μετανάστες» και «πρόσφυγες», θέματα που μπορούν εύκολα να χρησιμοποιηθούν στη διαχείριση των αριθμών και στη δημιουργία ατμόσφαιρας «κινδύνου». Κεντρικό και ουσιώδες ζήτημα, που συνδέεται με την παραπάνω ιδεολογικοποίηση του ζητήματος, είναι για τον κ. Τσιάκαλο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα μπουν τα παιδιά στα σχολεία, κάτι που δυσχεραίνεται με τον διαχωρισμό τους σε «μετανάστες» και «πρόσφυγες». Κατά την άποψη του, πρώτιστο είναι να διατηρούμε στη σκέψη μας το γεγονός ότι όλα τα παιδιά έχουν δικαίωμα να πάνε στο σχολείο, ένα δικαίωμα που ταυτόχρονα όμως συνιστά και υποχρέωση όσων έχουν την φροντίδα τους, άρα όχι μόνο των γονέων αλλά και του κράτους. Όταν το δικαίωμα αυτό παραβιάζεται και η υποχρέωση δεν εκπληρώνεται υπάρχει κάποιος που είναι υπεύθυνος γι’ αυτό. Όπως επισήμανε ο κ. Τσιάκαλος το να αποδίδεται η ευθύνη αυτή στους γονείς είναι μια πολιτική που διευκολύνει το να τεθούν εκτός της διαδικασίας παραχώρησης ασύλου. Ωστόσο, αυτό που θα πρέπει να υπογραμμίζεται σε κάθε ευκαιρία είναι το γεγονός ότι όταν τα παιδιά αυτά δεν βρίσκονται στο σχολείο αυτό συνιστά παραβίαση του Συντάγματος της χώρας και μη εκπλήρωση της υποχρέωσης από την πλευρά του Κράτους.

Βεβαίως, η ένταξη στο σχολείο είναι το ένα μόνο σκέλος αυτού του δικαιώματος, με το δεύτερο να είναι η διαμόρφωση των κατάλληλων συνθηκών ώστε τα παιδιά αυτά, να αναδειχθούν, να αποκτήσουν επαφή με την έννοια του σχολείου, να αναπτύξουν σχέσεις με τους ανθρώπους, να αποκτήσουν εμπιστοσύνη στον κόσμο γύρω τους, να διαχειριστούν τα τραύματα που έχουν βιώσει, να νιώσουν εμπιστοσύνη απέναντι στο σχολείο και φυσικά να συμμετέχουν στη μάθηση. Για να επιτευχθούν τα παραπάνω, χρειάζεται να δοθεί μάχη για την ανάπτυξη δομών στα σχολεία και η στήριξη των εκπαιδευτικών αλλά και των οικογενειών τους. Φέρνοντας ένα παράδειγμα για το τι σημαίνει αυτό στην πράξη, ο κ.Τσιάκαλος τόνισε τη σημασία και τη συμβολή που μπορεί να έχει η μητρική γλώσσα των παιδιών για τον εγγραματισμό τους σε άλλη γλώσσα και ότι η μητρική γλώσσα μπορεί να αποτελέσει έναν κρίκο σύνδεσης του παιδιού και της οικογένειάς του με το σχολείο.

Κλείνοντας, ο κ.Τσιάκαλος υπογράμμισε ότι η αλληλεγγύη μας πρέπει να πηγαίνει χέρι-χέρι με την υποστήριξη, με πρώτιστο μέλημα το να φτάνουν τα παιδιά στο σχολείο, ασκώντας κάθε δυνατή πίεση, όπως π.χ. είναι η παρέμβαση των εισαγγελικών αρχών, τονίζοντας ότι υπάρχει η τεχνογνωσία για να τα καταφέρουμε αλλά είναι απαραίτητο να υπάρχουν εκείνοι/ες που πιέζουν και φροντίζουν αυτή να εφαρμόζεται.