6 C
Athens
Πέμπτη, 2 Φεβρουαρίου, 2023

Ψηφιακή Οικονομία, Μισθωτή Εργασία και Κοινωνικός Μετασχηματισμός | Β’ ΜΕΡΟΣ

Βασικά σημεία εισήγησης του διδάκτορα Οικονομικών, Γιάννη Τόλιου, στην 25η Ετήσια Διάσκεψη του Δικτύου Ευρωπαίων Οικονομολόγων «Euro-Memo» για μια «Εναλλακτική Οικονομική Πολιτική στην Ευρώπη» (Παρίσι, 26-28 Σεπτεμβρίου 2019)

Πρόσφατα

Εισαγωγή. Στην πορεία της ανθρώπινης ιστορίας, οι «τεχνολογικές εξελίξεις» έχουν παίξει αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη των «παραγωγικών δυνάμεων» (εργασίας και μέσων παραγωγής), επηρεάζοντας άμεσα και τις αλλαγές στις «σχέσεις παραγωγής» και κίνησης των κοινωνιών σε ανώτερα επίπεδα κοινωνικοοικονομικής οργάνωσης. Ειδικότερα στην εποχή του καπιταλισμού, οι λεγόμενες «τεχνολογικές επαναστάσεις» έχουν οδηγήσει εκτός από τη μεγάλη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας και στην αύξηση πλούτου, αλλά ταυτόχρονα και από αυξανόμενη ανισότητα στην κατανομή του σε όφελος κυρίως των πολιτικών και οικονομικών ελίτ (για το Α’ ΜΕΡΟΣ, πατήστε ΕΔΩ).


4. Τεχνοκρατικές απόψεις και μη ρεαλιστικές προσεγγίσεις

Η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, με τις αντιφατικές επιπτώσεις που έχει στο κυρίαρχο σύστημα παραγωγής, ανταλλαγής, διανομής εισοδήματος, είναι πολύ πιθανό να λειτουργήσει ως καταλύτης στις μακροχρόνιες τάσεις εξέλιξης του καπιταλιστικού συστήματος και να διευκολύνει αντικειμενικά την υπέρβαση του, ανοίγοντας προοπτικές προς μια νέα κοινωνία σε όφελος των εργαζομένων και των λαών. Ωστόσο, προβάλλονται διάφορες τεχνοκρατικές απόψεις, για μέτρα και ρυθμίσεις, που θα μπορούσαν να μετριάσουν τα προβλήματα και να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του συστήματος.

Ειδικότερα, εν όψει της επικείμενης έκρηξης της ανεργίας λόγω της μαζικής εφαρμογής των ψηφιακών τεχνολογιών και συνακόλουθα την εξαθλίωση μεγάλου αριθμού εργαζομένων με τις συνεπαγόμενες κοινωνικές επιπτώσεις, ο Bill Gates, ιδιοκτήτης της «Microsoft», πρότεινε την επιβολή φόρου στα ρομπότ, που θα χρησιμοποιηθεί για να εξασφαλίσει ένα «καθολικό βασικό εισόδημα» (UBI) στους εργαζόμενους που εξαναγκάζονται σε ανεργία και δυστυχία.

Ανεξάρτητα από τα ζητήματα που προκύπτουν σε σχέση με το ύψος του φόρου, το «βασικό εισόδημα», ο τρόπος διανομής του κά, ο κύριος λόγος αυτής της πρότασης, δεν προκύπτει από την κοινωνική ευαισθητοποίηση, αλλά από τη σοβαρή ανησυχία της δραματικής πτώσης της καταναλωτικής ζήτησης και μείωση της αγοραστικής δύναμης εκατομμυρίων εργαζομένων λόγω αύξησης της ανεργίας και της χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών. Ωστόσο η συγκεκριμένη η απάντηση, δεν αποτελεί πραγματική λύση στο πρόβλημα. Το σύστημα θα συνεχίσει να αναπαράγει τις οικονομικές του ανισότητες σε διευρυμένη κλίμακα (κάνοντας τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους), μαζί με τις κοινωνικές και πολιτικές του αντιθέσεις! …

5. «Εναλλακτικά Μέλλοντα»

Στην ουσία, η ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών και γενικά η ανάπτυξη των «παραγωγικών δυνάμεων», αναδεικνύουν στο γεγονός ότι τα ιστορικά όρια των κυρίαρχων σχέσεων παραγωγής, ανταλλαγής και διανομής εισοδήματος και πλούτου, έχουν ουσιαστικά εξαντληθεί και ότι ένα νέο σύστημα οικονομικής οργάνωσης αποτελεί ζωτική ανάγκη. Ένα σύστημα όπου η παραγωγή και η διανομή υλικών αγαθών θα είναι σε όφελος όλων των μελών της κοινωνίας και η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής θα βρίσκεται στον έλεγχο των πραγματικών δημιουργών του υλικού και του πολιτιστικού πλούτου. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι σημερινές κοινωνίες έχουν σχηματικά δύο εναλλακτικές λύσεις.

Η πρώτη είναι η διατήρηση της συγκέντρωσης του εισοδήματος και του πλούτου στα χέρια των κυρίαρχων ελίτ, που ζουν μια προνομιακή ζωή σε κλειστές κοινότητες, ενώ η τεράστια πλειοψηφία του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας μια ζωή κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ ταυτόχρονα μια άλλη μικρή ομάδα μεταξύ των δύο πόλων, θα απολαμβάνει μια άνετη ζωή.

Η δεύτερη εναλλακτική είναι η εφαρμογή ενός νέου μοντέλου μετα-καπιταλιστικής οργάνωσης , το αντίθετο του σημερινού κόσμου, το οποίο θα αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προσφέρει ο αυτοματισμός και οι νέες τεχνολογίες, έχοντας στο επίκεντρο την αντιμετώπιση των αυξανόμενων και μεταβαλλόμενων κοινωνικών αναγκών, υλικών και πνευματικών.

Η υπέρβαση της «δυστοπίας» και η μετάβαση στην «ουτοπία», είναι ζήτημα πολιτικού αγώνα των κοινωνικών δυνάμεων που έχουν ζωτικό ενδιαφέρον για μια τέτοια διαδικασία. Το «όχημα» για αυτό το «εναλλακτικό μέλλον», είναι η εφαρμογή ενός «μεταβατικού προγράμματος» και η υλοποίηση ριζοσπαστικών κοινωνικών μετασχηματισμών. Ταυτόχρονα το συγκεκριμένο πρόγραμμα, θα διευκολύνει τη δημιουργία ενός «Μετώπου πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων» (δηλ. των δυνάμεων της εργασίας και φιλικών κοινωνικών στρωμάτων) που θα το πραγματοποιήσει. Η διεθνής αλληλεγγύη μεταξύ των δυνάμεων της εργασίας, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία του.

6. Πώς θα μετατραπούν τα ρομπότ από «καταπιεστές» σε «υπηρέτες»;

Το ζοφερό σενάριο των ψηφιακών τεχνολογιών, που οδηγεί σε περαιτέρω μαζική ανεργία και κοινωνικό αποκλεισμό, δεν είναι ούτε μοιραίο ούτε αναπόφευκτο. Στις προηγούμενες “βιομηχανικές επαναστάσεις” είχαν ήδη εμφανισθεί παρόμοια διλήμματα – με μικρότερη ασφαλώς ένταση – και υπήρξαν απαντήσεις. Ακόμα και ο J.M.Keynes, στη δεκαετία του ’30, στην κορυφή της δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης, είχε μιλήσει για 15ωρη εβδομάδα εργασίας! Ωστόσο, ο πρώτος που έδωσε μια φιλοσοφική απάντηση στην ερώτηση, ήταν ο Κ. Marx, με τη γνωστή φράση του, ότι «ο πραγματικός πλούτος της κοινωνίας είναι ο ελεύθερος χρόνος του ανθρώπου»!!

Στη βάση αυτή, μπορούμε βάσιμα να ισχυριστούμε ότι το δίλημμα μεταξύ των «ρομπότ» και των «θέσεων εργασίας» είναι ουσιαστικά ψευδές. Όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο άγγλος αστροφυσικός Στέφαν Χώγκινς, «τον καπιταλισμό να φοβάσαι …όχι τα ρομπότ». ! Άρα με μικρότερο χρόνο εργασίας και δικαιότερη κατανομή εισοδήματος και του πλούτου, δεν υπάρχει ουσιαστικά πρόβλημα. Κατά συνέπεια η απάντηση του εργατικού κινήματος θα μπορούσε να συνοψιστεί στα εξής:

Α) Κεντρικό αίτημα πάλης η δραστική μείωση του ημερήσιου και εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας. Αντί του μοντέλου «9-9-6» που προβάλλει ο επικεφαλής της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «Alibaba» (εργασία από τις 9 το πρωί ως 9 το βράδυ, για 6 μέρες την εβδομάδα), να εφαρμοστεί άμεσα το μοντέλο 7-5-35 (7 ώρες την ημέρα, για 5 μέρες και συνολικά 35 ώρες τη βδομάδα) χωρίς καμιά απώλεια εισοδήματος. Αυτό το μοντέλο θα αυξήσει τις θέσεις πλήρους απασχόλησης, το παραγόμενο εισόδημα και αντίστοιχα την αύξηση μισθών με βάση την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας.

Β) Το δεύτερο ζήτημα είναι η ανάπτυξη και η διάδοση των ψηφιακών τεχνολογιών, στο πλαίσιο ενός προγράμματος οικονομικής ανάπτυξης, αντί να διαχέονται άναρχα μέσω της ελεύθερης αγοράς. Παράλληλα προσαρμογή του συστήματος «εκπαίδευσης και κατάρτισης» και αξιοποίηση του επιστημονικού δυναμικού αντί της φυγής εγκεφάλων στο εξωτερικό, ένα φαινόμενο που η Ελλάδα βιώνει πολύ έντονα στα τελευταία δέκα χρόνια της κρίσης .

Γ) Το τρίτο ζήτημα είναι η ανάπτυξη και χρήση ψηφιακών τεχνολογιών, θέτοντας ως προτεραιότητα την ικανοποίηση κοινωνικών αναγκών (δημόσια αγαθά, κοινωνικές υπηρεσίες, δημόσιες υποδομές κά, που αφορούν τις ζωτικές ανάγκες των πολλών) και όχι την πολυτελή κατανάλωση των ολίγων.!

Δ) Ένα τέταρτο είναι ο αυστηρός έλεγχος της «δεσπόζουσας θέσης» των μεγάλων εταιρειών ψηφιακής τεχνολογίας και η δημοκρατική ρύθμιση των αγορών, έναντι των «μονοπωλιακών πρακτικών» και της ασυδοσίας των εταιρειών.

Ε) Ένα πέμπτο αφορά τη φορολόγηση των κερδών των εταιρειών ψηφιακής τεχνολογίας. Έσοδα από διαφημίσεις και παρεχόμενες υπηρεσίες, θα πρέπει να φορολογούνται στη χώρα που γίνονται, με έλεγχο των ταμειακών ροών και χρήση κοινωνικών, περιβαλλοντικών και αναπτυξιακών κριτηρίων.

Στ) Επιπλέον είναι απολύτως απαραίτητη, η παροχή ειδικών κινήτρων για την ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων και νέων θέσεων εργασίας και ειδικά σχέδια προώθησης της χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών από μικρές και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις.

Ζ) Πρέπει άμεσα να εφαρμοστεί κανονιστική νομοθεσία για προστασία των προσωπικών δεδομένων, την πρόληψη των πρακτικών χειραγώγησης της κοινής γνώμης και επιθέσεων στον κυβερνοχώρο, τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας, της ασφάλειας, της υγιεινής στους χώρους εργασίας, την προστασία του περιβάλλοντος κά, μαζί με την άσκηση κοινωνικού ελέγχου σε σχέση με την εφαρμογή των ρυθμίσεων.

Η) Ιδιαίτερα κρίσιμης σημασίας είναι, αντί της χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών, ως μοχλού διεξαγωγής «εμπορικών πολέμων», «οικονομικών κυρώσεων», «κυβερνο-επιθέσεων», «στρατιωτικοποίησης», «υβριδικών πολέμων» κά, η ανάπτυξη της ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας μεταξύ χωρών, για την ανάπτυξη και διάδοση των νέων τεχνολογιών επιτευγμάτων, με ταυτόχρονο σεβασμό του διεθνούς δικαίου, της εθνικής και λαϊκής κυριαρχίας, την προστασία της ειρήνης και του περιβάλλοντος.

Θ) Τέλος καίριας σημασίας είναι η ανάπτυξη ενός ενωτικού κινήματος αντίστασης, για την πρόληψη των αρνητικών επιπτώσεων της ανάπτυξης των ψηφιακών τεχνολογιών, στους εργαζόμενους και την κοινωνία, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της διεθνούς αλληλεγγύης των συνδικάτων, επιστημονικών ενώσεων και λαϊκών κινημάτων, για προώθηση κοινωνικών μετασχηματισμών και άνοιγμα του δρόμου σε «ελπιδοφόρα μέλλοντα» σε όφελος των λαών και ιδιαίτερα της νέας γενιάς.

Παρόμοια Άρθρα

Παρατάξεις