Η άνοιξη του συνδικαλιστικού κινήματος

Από τη Ζιζή Σαλίμπα, δρ. οικονομολόγο – ιστορικό

1963, πανεργατική συγκέντρωση άνεργων

Ο λαός, ο λαός στα πεζοδρόμια / Κουλούρια ζητάει και λαχεία / Κοπάδια, κοπάδια, κοπάδια στα υπουργεία / Αιτήσεις για τη Γερμανία» (Διονύσης Σαββόπουλος, «Παράγκα»)

Αρχές δεκαετίας του ’60 αρχίζουν οι μεγάλες αγωνιστικές κινητοποιήσεις στο Γήπεδο του Παναθηναϊκού, στην πλατεία Δημαρχίας, στα θέατρα του κέντρου της Αθήνας και της πλατείας Μεταξουργείου, που γεμίζουν ασφυκτικά και πάλλονται από τις φωνές των ανθρώπων. Διαδηλωτές πλημμυρίζουν το κέντρο της Αθήνας και τους δρόμους γύρω από τη Βουλή των Ελλήνων.

Το απεργιακό κύμα σαρώνει τις μεγάλες και μικρές βιομηχανίες, τους κλάδους της Κοινής Ωφέλειας και των τραπεζών.

Οι ελληνικές πόλεις βιώνουν την καθημερινότητά τους με τον παλμό των αγωνιστικών κινητοποιήσεων του κόσμου της εργασίας, που παίρνει τη σκυτάλη και διεκδικεί κοινωνικές, οικονομικές μεταρρυθμίσεις, πολιτικές και συνδικαλιστικές ελευθερίες.

Την ίδια εποχή, χιλιάδες νέοι ξενιτεύονται για να εργαστούν ως ανειδίκευτοι εργάτες, κυρίως στη Γερμανία, αναζητώντας μια καλύτερη τύχη, παρά το γεγονός ότι σημειώνεται ανάπτυξη στη βιομηχανία και ιδιαίτερα στους κλάδους της βαριάς βιομηχανίας (τσιμέντα, χαλυβουργία, αλουμίνιο).

Τα ξερονήσια, οι φυλακές, τα στρατόπεδα εξακολουθούν να λειτουργούν και να αποτελούν τα κολαστήρια όλων αυτών που ύψωσαν τη φωνή τους και αντιστάθηκαν στην καθεστηκυία τάξη.

Το όραμα για την καλυτέρευση των όρων ζωής και εργασίας τροφοδοτείται από το ανεξάρτητο συνδικαλιστικό κίνημα, συγκεκριμένα από τις Συνεργαζόμενες Εργατοϋπαλληλικές Οργανώσεις (ΣΕΟ) «115», οι οποίες αποτελούν τον βασικό μοχλό του μετασχηματισμού της κοινωνίας, καθώς δημιουργούν νέα πρότυπα στις εργασιακές σχέσεις που επιχειρούν να ανατρέψουν την κατάσταση.

Με ζωντάνια, δυναμισμό και μαχητικότητα το συνδικαλιστικό κίνημα μαζικοποιείται και μεταβάλλεται σε κοινωνικό κίνημα.

Οι βάσεις για την έκρηξη των συνδικαλιστικών αγώνων έχουν τεθεί ήδη από το 1955, με τη συσπείρωση των αριστερών δυνάμεων στο δημοκρατικό συνδικαλιστικό κίνημα.

Η δημιουργία των Συνεργαζόμενων Εργατοϋπαλληλικών Οργανώσεων «115»

Η αφετηρία της κίνησης των «115» ήταν η ωμή αντεργατική πολιτική της ΕΡΕ και η φανερή συνεργασία της διοίκησης της ΓΣΕΕ για την ψήφιση ενός νέου νομοσχεδίου που φαλκίδευε τα ασφαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων.

Τον Φεβρουάριο του 1963 η Ομοσπονδία Τραπεζοϋπαλλήλων με επικεφαλής τον Γιάννη Αλευρά και η Ομοσπονδία Ηλεκτρισμού με τον Ορέστη Χατζηβασιλείου πραγματοποιούν κοινή σύσκεψη όπου λαμβάνουν μέρος και ο Νίκος Παπαγεωργίου, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Εργατοϋπαλλήλων Τσιμέντων, και ο Νίκος Κατσαφάδος, πρόεδρος των εργαζομένων στο λιμάνι του Πειραιά. Στη δεύτερη σύσκεψη προσήλθαν οι Ομοσπονδίες Οικοδόμων, Λογιστών και Τύπου.

Το ασφαλιστικό νομοσχέδιο αποσύρθηκε. Οι συνεργαζόμενες συνδικαλιστικές οργανώσεις απαιτούν τον εκδημοκρατισμό του συνδικαλιστικού κινήματος με βασικό στόχο την εγγραφή ή επανεγγραφή στη δύναμη της ΓΣΕΕ των οργανώσεων που είχαν αποκλειστεί απ’ αυτήν και τη διοργάνωση συνεδρίου με δημοκρατικές διαδικασίες. Ταυτόχρονα προβάλλουν οικονομικές διεκδικήσεις.

Το καλοκαίρι του 1963 οι συνεργαζόμενες συνδικαλιστικές οργανώσεις έγιναν 115, αριθμός που γρήγορα ξεπεράστηκε. Ενα έτος μετά έφτασαν τις 253.

Στόχος ο ελεύθερος συνδικαλισμός
Απρίλης 1965, πανεργατική συγκέντρωση για τον εκδημοκρατισμό της ΓΣΕΕ |

Ο έντονος κρατικός παρεμβατισμός στιγματίζει την πορεία του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος.

Το ελληνικό κράτος αντιμετωπίζει τη ΓΣΕΕ ως υποχείριό του. Η συνδικαλιστική ηγεσία της ΓΣΕΕ, χωρίς ιδεολογικά πιστεύω, υπηρετεί πιστά τις κυβερνήσεις, τα προσωπικά συμφέροντα των κυβερνητικών παρασκηνίων και αυτών που απεργάζονται συστηματικά τη διάβρωση και τη διάσπαση του συνδικαλιστικού κινήματος.

Αναπτύσσεται το φαινόμενο του εργατοπατερισμού. Ο Φώτης Μακρής εκλεγόταν συνεχώς πρόεδρος της ΓΣΕΕ από το 1946 έως το 1964, όταν καθαιρέθηκε έπειτα από πιέσεις της Ενωσης Κέντρου, διαβήματα, συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και ψηφίσματα της ΣΕΟ «115».

Ο Δημήτρης Θεοδώρου, πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, υπηρετεί όλες τις καταστάσεις από τη δεκαετία του ’30, τη μεταξική δικτατορία, τη γερμανική κατοχή, μέχρι τη δικτατορία του 1967.

Οι δύο εργατοπατέρες διαιωνίζουν την κυριαρχία τους στο συνδικαλιστικό προσκήνιο διαγράφοντας τα σωματεία που αντιστέκονται στα συμφέροντά τους με διάφορες δικαιολογίες, όπως «σκοποί και ενέργειες παράνομες και αντεθνικές». Στη συνέχεια τα αντικαθιστούν με τα σωματεία-σφραγίδες, σωματεία-φαντάσματα, δηλαδή ανύπαρκτες συνδικαλιστικές οργανώσεις με δύο ή τρεις δεκάδες μέλη, προκειμένου να τους ψηφίζουν.

Οι εργατοπατέρες διαθέτουν άφθονα οικονομικά μέσα και διάγουν πολυτελή ζωή. Ενα μεγάλο μέρος του οικονομικού πακτωλού ήταν τα άφθονα χρήματα της Εργατικής Εστίας, που προέρχονταν από την υποχρεωτική εισφορά των εργαζομένων.

Σημαντικά κονδύλια για τη ΓΣΕΕ χορηγούσε η Διεθνής των Ελεύθερων Συνδικάτων, που διέπεται από το μακαρθικό πνεύμα.

Ο Αμερικανός συνδικαλιστής Ιρβιν Μπράουν, γνωστός στην Ευρώπη για την αντικομμουνιστική δράση του, στηρίζει τη ΓΣΕΕ παρέχοντας οδηγίες και συμβουλές με στόχο τη χειραγώγηση του συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα.

Με τις ΣΕΟ «115» αντιμέτωπη η ΓΣΕΕ, το συνδικαλιστικό κίνημα βιώνει μια ουσιαστική διάσπαση. Εκτός των τειχών της ΓΣΕΕ ανθεί ένα πραγματικά μαζικό, δυναμικό συνδικαλιστικό κίνημα, που περιλαμβάνει και αντιμετωπίζει ισότιμα, πέρα από συντεχνιακά συμφέροντα, εργάτες και υπαλλήλους, εργαζόμενους και συνταξιούχους, και διεκδικεί την αρχή «ίση αμοιβή για ίση εργασία» σε άνδρες, γυναίκες, νέους και νέες.

Στις συγκεντρώσεις στους κλειστούς χώρους και στις διαδηλώσεις που ακολουθούν σχεδόν πάντα μετά, οι δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι έρχονται αντιμέτωποι με την αστυνομία, πέφτει ξύλο, γίνονται συλλήψεις.

Το σωματείο των οικοδόμων πρωτοστατεί στις διαδηλώσεις. Πολλές φορές άνθρωποι του Μακρή και του Θεοδώρου προκαλούν τους εργαζόμενους που ενστερνίζονται τις αρχές των ΣΕΟ «115» με χειροδικίες και έντονες αδικίες, δημιουργώντας έντονα επεισόδια.

Στη συγκέντρωση και πορεία προς τη Βουλή, στις 6 Απριλίου 1964, με μοναδικό αίτημα την αποπομπή των Μακρηθεοδωρικών, έλαβαν μέρος πάνω από 100.000 άτομα.

Η κυβέρνηση ικανοποίησε το αίτημά τους, χωρίς όμως να επιτευχθεί και ο εκδημοκρατισμός των συνδικάτων.

Τα πρόσωπα

Σπουδαίες προσωπικότητες, ικανοί συνδικαλιστές που έχουν ταυτόχρονα διακριθεί και ως εργαζόμενοι πλαισιώνουν τις ΣΕΟ «115».

Δημιούργησαν ένα ενιαίο μέτωπο, ενώ προέρχονταν από πολλές παρατάξεις, από την Ακρα Αριστερά μέχρι τη Δεξιά.

Δίνουμε τα ονόματα μερικών από τα μέλη: Ορέστης Χατζηβασιλείου, Πέτρος Ψαρόγιαννης, Ηλίας Λυκούδης, Θωμάς Γκαρώνης, Κων. Τρίμης, Νικόλαος Κατλάς, Χαρ. Γαλανόπουλος, Χρ. Καραπλιάς, Β. Σπανουδάκης, Φρόσω Μπουρμπούλη, Χρ. Τσεσμελής, Επαμεινώνδας Μαυρουλίδης, Βασίλειος Μεσολογγίτης, Αντώνιος Γυφτάκης, Γεώργιος Τσεκουρλούκης, Ιωάννης Γαμβέλλας. Κυριαρχεί ο Ορέστης Χατζηβασιλείου, γνώστης των συνδικαλιστικών και εργατικών θεμάτων.

Αριστερός, δεν ήταν οργανωτικά δεμένος με καμία οργάνωση. Κρατούσε ανεξάρτητη θέση όπως και οι περισσότεροι των ΣΕΟ «115» προς όφελος του συνδικαλιστικού κινήματος.

Ο Γιάννης Αλευράς, ιδρυτικό στέλεχος των «115», ήταν μαχητικός και γνώστης των τραπεζικών θεμάτων. Ιδεολογικά ήταν φιλελεύθερος στην Ενωση Κέντρου, προσανατολισμένος στην τάση του Ανδρέα Παπανδρέου.

Οταν εκλέχτηκε βουλευτής, σταμάτησε να εμφανίζεται στις «115».

Αιτήματα

Οι Συνεργαζόμενες Εργατοϋπαλληλικές Οργανώσεις «115», με στόχο τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων διεκδικούν:

– Γενική αύξηση τους μισθούς και τα ημερομίσθια κατά 20% και στις συντάξεις κατά 30%, με ελάχιστη σύνταξη 1.000 δρχ., και καθιέρωση τις τιμαριθμικής προσαρμογής τους.

– Αυστηρή εφαρμογή του 8ωρου σε όλους τους κλάδους, νομική κατοχύρωση του 7ωρου στους κλάδους όπου έχει εφαρμοστεί και επέκτασή του στις βαριές και ανθυγιεινές εργασίες.

– Εργασία 6ωρη στους νέους που σπουδάζουν και στα εναλλακτικά συνεργεία (βάρδιες).

– Γενίκευση και εκσυγχρονισμό των κοινωνικών ασφαλίσεων και διοίκηση των Ασφαλιστικών Οργανισμών από αιρετούς εκπροσώπους των ασφαλισμένων. Μείωση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης στα 60 για τους άνδρες και στα 55 για τις γυναίκες.

– Επέκταση του κανονισμού βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων.

– Εκπλήρωση της υποχρέωσης του κράτους προς το ΙΚΑ για την ετήσια εισφορά και ενίσχυση των κλαδικών ασφαλιστικών ταμείων.

– Αναδιοργάνωση της ιατρικής περίθαλψης, με βάση την ταχεία εξυπηρέτηση και τον σεβασμό της αξιοπρέπειας των ασφαλισμένων.

– Σταθερή και πλήρη διασφάλιση των Κλαδικών και Επικουρικών Ασφαλίσεων.

– Κατάργηση του ημερομισθίου της Εργατικής Εστίας και να παύσει η Εργατική Εστία να αποτελεί εστία διαφθοράς και διάσπασης του Εργατικού Κινήματος.

– Η εργατική κατοικία να αποτελέσει την πρώτη φροντίδα του κράτους μέσω της οικονομικής ενίσχυσης με εργοδοτική και κρατική εισφορά και να καταργηθούν τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων για τη χορήγηση κατοικιών ή δανείων στους εργαζόμενους.

– Να ψηφιστούν το ταχύτερο οι Εσωτερικοί Κανονισμοί και οι Οργανισμοί σε τράπεζες, Επιχειρήσεις Κοινής Ωφέλειας, ΚΤΕΛ, ΑΣΠΑ, ασφαλιστικές εταιρείες και στις μεγάλες επιχειρήσεις.

– Δημιουργία προϋποθέσεων για την ανάσχεση του ρεύματος μετανάστευσης και την επιδότηση των ανέργων.

– Την εγγραφή όλων των οργανώσεων και αυτών που έχουν διαγραφεί στα Εργατικά Κέντρα και στη ΓΣΕΕ.

Οι συνεργαζόμενες Εργατοϋπαλληλικές Ενώσεις «115» δημιούργησαν ένα πρότυπο αυτόνομο μαζικό συνδικαλιστικό κίνημα. Ο εργατικός συνδικαλισμός ξεπέρασε τα συντεχνιακά, κλαδικά συμφέροντα. Για πρώτη φορά τα αιτήματα αφορούν την κοινωνία ολόκληρη.

Οι εργαζόμενοι βρέθηκαν στην πρωτοπορία του αγώνα και έγιναν οι πρωταγωνιστές στον οικονομικό και οικονομικό ανασχηματισμό της χώρας, που ήταν απαραίτητος για να ξεπεραστεί το μετεμφυλιακό κλίμα του τρόμου, που κυριαρχούσε εκείνες τις σκοτεινές εποχές.

Στις 21 Απριλίου 1967, με την είσοδο των τανκς στους δρόμους της Αθήνας, η συνδικαλιστική έκρηξη ετελεύτησε.


Βιβλιογραφία:

  • Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), Αρχείο Ορέστη Χατζηβασιλείου, κ.6, κ. 7, κ. 9.

  • Η ΑΥΓΗ, εφημερίδα (1961-1967)

  • Κατσορίδας Δ. (2008), Βασικοί σταθμοί του εργατικού-συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα, 1870-2001, Εκδόσεις ΑΡ.ΙΣΤΟ.Σ. – Γ.Σ.Ε.Ε., Αθήνα

  • Κουζής Γ. (2007), Τα χαρακτηριστικά του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος. Αποκλίσεις και συγκλίσεις με τον ευρωπαϊκό χώρο, Εκδόσεις Gutenberg, Aθήνα.

  • Κουκουλές Γ. (2000), Το Εργατικό Κίνημα και ο μύθος του Σίσυφου (1964-1966), Εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα.

  • Λιβιεράτος Δ. (2003), Η κίνηση των 115. Κοινωνικοί αγώνες 1962-1967, Εκδόσεις Προσκήνιο, Αθήνα.