Πακιστάν: Η δύσκολη θέση των εργατριών Υγείας

Κακοπληρωμένo και απειλούμενo, το προσωπικό αγωνίζεται για την υγεία πάμφτωχων γυναικών και παιδιών | Ένα ενδιαφέρον ρεπορτάζ του Al Jazeera, με θέμα εργαζόμενες σε πρόγραμμα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας του Πακιστάν. Την απόδοση στα ελληνικά έκανε για λογαριασμό του ygeionomikoi.gr o Ανειδίκευτος Συνεργάτης

Για τις εργαζόμενες στο Πρόγραμμα Εργατριών Υγείας του Πακιστάν, οι λεκτικές απειλές, η σωματική κακοποίηση και οι οφειλόμενοι μισθοί αποτελούν κανονικότητα.

Το ασιατικό κράτος των 207 εκατομμυρίων κατοίκων είναι ένα από τα τρία σε όλον τον πλανήτη, όπου εμφανίζονται νέα κρούσματα του δυνητικά θανατηφόρου ιού της πολιομυελίτιδας – τα άλλα δύο είναι το Αφγανιστάν κι η Νιγηρία. Το περασμένο έτος καταγράφηκαν 5 νέα περιστατικά σε 5 επαρχίες, εξέλιξη θετική συγκριτικά με τα 306 περιστατικά σε 43 επαρχίες το 2014. Ωστόσο, για τις γυναίκες που πιστώνονται αυτήν την κατακόρυφη πτώση, η εργασία δεν είναι ούτε ασφαλής ούτε προσοδοφόρα. Δύο Εργάτριες Υγείας έχασαν τη ζωή τους από επίθεση ενόπλων στις αρχές του χρόνου, ενώ βρίσκονταν για εμβολιασμούς στην πόλη Κέτα, στα νοτιοδυτικά της χώρας.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 1993, σκοπεύοντας να παράσχει υπηρεσίες πρωτοβάθμιας υγείας σε γυναίκες που βρίσκονται περιορισμένες στα σπίτια τους, καθώς και να υλοποιήσει εκστρατείες παιδικών εμβολιασμών. Επί του παρόντος, απασχολεί 125.000 γυναίκες. Το προσωπικό αυτό εργάζεται στις σκληρότερες συνθήκες που μπορεί κανείς να φανταστεί. Σε συντηρητικές γειτονιές, δέχονται συχνά ύβρεις διότι επιτελούν εργασίες που χαρακτηρίζονται μη ισλαμικές. Ακόμα κι οι οικογένειές τους, ιδίως οι σύζυγοι κι οι πατεράδες τους, συχνά διαφωνούν με τη δουλειά τους, επειδή τις βάζει σε ξένα σπίτια.

Μια κανονική μέρα

Η μέρα στο Καράτσι, τη μεγαλύτερη πόλη του Πακιστάν, ξεκινά με εκατομμύρια ανθρώπων να μπαίνουν σε δημόσια και ιδιωτικά μέσα μεταφοράς και να μεταβαίνουν στο κέντρο της πόλης ή τις βιομηχανικές περιοχές της. Για τους περισσότερους από αυτούς, θα τελειώσει με τη δύση του ηλίου.

Η Ρωξάνη, υπάλληλος του προγράμματος από την πυκνοδομημένη μικροαστική συνοικία Αχτάρ Κόλονι, δε θέλει να αναφέρουμε το επώνυμό της για λόγους ασφαλείας. Φτάνει στη γειτονιά που έχει αναλάβει με λεωφορείο. Πόρτα-πόρτα, προσφέρει συμβουλές για την αντισύλληψη, τον παιδικό εμβολιασμό και την πρόληψη των ασθενειών. Κάθε μήνα επισκέπτεται περίπου 150 νοικοκυριά, ήτοι 1.400-1.500 ανθρώπους.

Μία έρευνα της Public Services International σχετικά με τα προβλήματα υγειονομικών όπως η Ρωξάνη, αποκαλύπτει ζητήματα όπως η ασυνέπεια στην καταβολή των μισθών, η σεξουαλική παρενόχληση και οι απειλές για την προσωπική τους ασφάλεια. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην ανεπαρκή προστασία των κλιμακίων εμβολιασμού για την πολιομυελίτιδα, τα οποία συχνά βρίσκονται αντιμέτωπα με αντιδράσεις που απειλούν την ίδια τους τη ζωή.

Η Ρωξάνη σπούδασε τεχνολόγος ιατρικών εργαστηρίων και εργάστηκε στην ειδικότητά της μέχρι τη γέννηση του γιου της. Τα παράτησα για το γιο μου. Όταν όμως έφτασε τα τέσσερα, προσλήφθηκα στο πρόγραμμα για να βγάζω τα δίδακτρά του και να έχω ευέλικτο ωράριο, μας είπε. Ο πρώην σύζυγός της δεν κατάφερε ποτέ να στεριώσει σε δουλειά, οπότε αυτό το μηνιάτικο των 125 δολαρίων που καταβάλλεται στη χάση και στη φέξη ήταν το μοναδικό οικογενειακό εισόδημα. Περίπου 90% των γυναικών που δουλεύουν στο πρόγραμμα, δεν αποφασίζουν οι ίδιες τι θα κάνουν το μισθό τους, μας ενημερώνει ο Μιρ Ζουλφικάρ Άλι από τη Workers’ Research Organisation.

Καθώς περπατάμε σε σκονισμένα σοκάκια με ανοιχτούς υπονόμους, η Ρωξάνη δείχνει την επιγραφή Οίκος Υγείας σε μια μικρή μεταλλική πόρτα. Εκεί μένει, με ενοίκιο 45 δολάρια το μήνα. Πρέπει να είμαι παρούσα στη γειτονιά οποτεδήποτε μια γυναίκα θελήσει να με επισκεφτεί ή να ζητήσει αντισυλληπτικά και πρώτες βοήθειες, μας εξηγεί. Η θέση της είναι πλήρους απασχόλησης, αλλά έχει το δικαίωμα να επιλέξει αυτή το ωράριο. Φροντίζει να ολοκληρώνει τις τακτικές επισκέψεις και τη σύνταξη των αναφορών πριν νυχτώσει. Κατόπιν, στις 10 μμ, κάνει τετράωρο part-time σε ένα τοπικό ιατρικό εργαστήριο.

Επικίνδυνη εργασία

Η σωματική βία κι η σεξουαλική παρενόχληση είναι τα πιο σημαντικά προβλήματα για τις Εργάτριες Υγείας. Συχνά γίνονται στόχος όταν εμβολιάζουν στην επαρχία ή διαμαρτύρονται για την απληρωσιά. Σύμφωνα με τον Άλι, οι γυναίκες αυτές δε συζητούν ανοιχτά τα προβλήματά τους, διότι τα ανώτερα στελέχη -που ως επί το πλείστον είναι άντρες- τις απειλούν με συνέπειες όπως σεξουαλική κακοποίηση ή απόλυση.

Το 2011, μία γυναίκα σκοτώθηκε σε διαδήλωση και συγκρούσεις με την αστυνομία στη Λαχώρη. Το 2012, χιλιάδες εργαζόμενες του προγράμματος οργάνωσαν κινητοποιήσεις σε όλη τη χώρα απαιτώντας τους μισθούς τους. Η κυβέρνηση απάντησε με γκλομπ και κανόνια νερού, πράγμα που οδήγησε σε ακόμη περισσότερες κινητοποιήσεις. Εντέλει, το Ανώτατο Δικαστήριο του Πακιστάν διέταξε τη μονιμοποίησή τους στο δημόσιο και την τακτική καταβολή των μισθών.

Παρά την απόφαση, όμως, το δεύτερο ακόμα συμβαίνει σπάνια. Συνήθως πληρωνόμαστε στο τρίμηνο ή το εξάμηνο. Αυτό είναι σοβαρό θέμα για όσα νοικοκυριά εξαρτώνται από τη δουλειά της μητέρας, λέει η Ρεχάνα που πληρώνει τις σπουδές της κόρης της στο κολέγιο. Το επίθετό της, όπως και των άλλων γυναικών σε αυτό το άρθρο, δε δημοσιεύεται για ευνόητους λόγους.

Συναντώντας την κοινότητα

Σε ένα σπίτι της Αχτάρ Κόλονι, η Ρωξάνη συμμετέχει σε συνάντηση υπό τη Νασρά, την προϊσταμένη της. Μια γυναίκα μέσης ηλικίας γεμάτη αυτοπεποίθηση, η Νασρά δούλεψε επτά χρόνια ως Εργάτρια Υγείας μέχρι να προαχθεί. Μεταξύ άλλων καθηκόντων, οργανώνει εβδομαδιαίες συναντήσεις με κάθε εργαζόμενη για να συζητήσουν τα θέματα της κοινότητας, αλλά και αυτά που αντιμετωπίζουν οι ίδιες.

Οι γυναίκες αρχίζουν να μαζεύονται στο σαλόνι με τα φωτεινά χρώματα. Καλωσορίσματα και αστεία ακούγονται μέχρι να βολευτούν. Η Νασρά στρώνει το έδαφος για συζήτηση μιλώντας για θέματα γυναικείας υγείας, παιδικής και γυναικείας βασικής υγιεινής, δημόσιας καθαριότητας. Σύμφωνα με τη Νασρά και τη Ρωξάνη, τα πιο κοινά προβλήματα είναι τα εξής: γυναικεία υγεία, παιδικές ιώσεις, έλλειψη καθαριότητας στους δρόμους.

Η Σίντρα, ετών 19 με δύο παιδιά, πασχίζει να ελέγξει το βάρος της. Παραδέχεται ότι όταν παντρεύτηκε, σε ηλικία 16 ετών, δεν είχε ιδέα για ζητήματα αναπαραγωγικής υγείας. Δεν μπορούμε να τους πούμε για οικογενειακό προγραμματισμό και αντισύλληψη πριν κάνουν το πρώτο τους παιδί, λέει η Νασρά. Ούτε μπορούμε να πούμε στους γονείς να μην τις παντρεύουν πριν τα 18, αφού κάτι τέτοιο δεν είναι αποδεκτό στον πολιτισμό μας. Θα στραφούν εναντίον μας και θα μας κατηγορήσουν ότι διαφθείρουμε τις κόρες τους. Οι κατηγορίες, οι συκοφαντίες και η αντιπάθεια από τις κοινότητες όπου δουλεύουν, δεν είναι άγνωστα φαινόμενα για τις Εργάτριες Υγείας.

Πολιτισμική εχθρότητα

Το 2012, ένα χρόνο μετά το θάνατο του Οσάμα Μπιν Λάντεν από Αμερικανούς στρατιώτες στο Αμποταμπάντ, ένας τοπικός γιατρός καταδικάστηκε ως προδότης, καθώς είχε συλλέξει δείγματα DNA από την οικογένεια Μπιν Λάντεν με το πρόσχημα ότι εμβολίαζε για ηπατίτιδα. Σύμφωνα με τον Άλι, αυτό οδήγησε σε έξαρση της βίας εναντίον του προσωπικού των εμβολιασμών. Θρησκευτικοί ηγέτες που επηρεάζουν την κοινή γνώμη, έβγαζαν στα τζαμιά λόγους εναντίον των εμβολιασμών για πολιομυελίτιδα. Συνέβησαν φόνοι στο όνομα της θρησκείας, αφού το εμβόλιο χαρακτηρίστηκε χαράμ (στμ: απαγορευμένο, αμαρτωλό).

Παραδόσεις αιώνων δυσκολεύουν τις γυναίκες να κάνουν τη δουλειά τους. Κάποιοι δε μας ανοίγουν ούτε την πόρτα. Μας αποκαλούν πράκτορες των ΗΠΑ, λέει η Νασρά. Θυμάται τη μέρα που κόλλησαν όπλο στο κεφάλι ενός μέλους της ομάδας της, διότι επέμενε να κάνει εμβόλιο σε κάποιο σπίτι. Και μερικοί άντρες, προσθέτει, προσκαλούν τις Εργάτριες Υγείας δήθεν για να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, και μετά τις παρενοχλούν σεξουαλικά.

Όταν μας στέλνουν σε άλλες περιοχές, όπου είμαστε ξένες, μας μεταχειρίζονται με καχυποψία και μας παρενοχλούν, λέει η Ρεχάνα. Η Ρωξάνη αποδίδει τα προβλήματα κατά μεγάλο ποσοστό στην πατριαρχική πακιστανική κοινωνία: Είναι ένας ανδρικός κόσμος. Κανείς δε νοιάζεται για τις γυναίκες.