Κοινωνική Οικονομία: Το αριστερό άλλοθι μιας αντεργατικής κυβέρνησης

Από το Νίκο Μποσινάκο, μέλος του ΓΣ ΜΕΤΑ, εκλεγμένο στο ΔΣ του Συλλόγου Υπαλλήλων Υπουργείου Εργασίας

oxi-koinsep

«Να σε κάψω, Γιάννη, να σ’ αλείψω μέλι», λέει ο σοφός λαός και μιας και ακόμη και ο επικεφαλής της σημερινής Κυβέρνησης συχνά επικαλείται παροιμίες, η συγκεκριμένη ταιριάζει γάντι στην πολιτική που ασκείται σήμερα στη χώρα στο πεδίο της αγοράς εργασίας.

Από την μία πλευρά δηλαδή, υπογράφονται Μνημόνια με τα οποία δεσμεύονται στο διηνεκές οι Κυβερνήσεις να διατηρούν “ανταγωνιστική” την οικονομία μέσω της κατάλληλης διάρθρωσης της αγοράς εργασίας. Δηλαδή, την εσαεί διατήρηση χαμηλών μισθών, την ενίσχυση των ελαστικών μορφών εργασίας, την απαξίωση της εργατικής δύναμης και την αποδυνάμωση των συλλογικών συνδικαλιστικών διεκδικήσεων.

Και από την άλλη, με βαρύγδουπες εξαγγελίες, με υποσχέσεις για παχυλές χρηματοδοτήσεις μέσω ΕΣΠΑ, με θεωρητικές κενολογίες για κοινωνική προσφορά, εθελοντισμό και νέο παραγωγικό μοντέλο της χώρας, η Κυβέρνηση-τοποτηρητής επιχειρεί να εισάγει ένα αισιόδοξο αφήγημα για τα εκατομμύρια των ανέργων και υποαπασχολούμενων που δημιουργεί η πολιτική της μνημονιακής λιτότητας.

Ο λόγος για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα (sic!) Οικονομία, η οποία έχει αναδειχθεί σε βασικό πυλώνα της εξόδου από την κρίση. Με θεσμικά νομοθετήματα (Ν.4430/2016), με νέες Κρατικές Δομές (Ειδική Γραμματεία Κ.ΑΛ.Ο), με επικοινωνιακές εκστρατείες (1η Έκθεση Φορέων Κ.Αλ.Ο, 1-3/11/2017), αλλά πάνω από όλα με την υπόσχεση περί επιχορηγήσεων -χρηματοδοτήσεων (Σχέδιο Δράσης για την ανάπτυξη της Κ.ΑΛ.Ο 2017-2023), η σημερινή Κυβέρνηση ξετυλίγει πλήρως το κουβάρι που δειλά (λόγω “ιδεολογικής” δυσκολίας) εμφάνισε η προηγούμενη Κυβέρνηση ΝΔ (π.χ με το Ν.4019/2011).

Περί τίνος πρόκειται; Θεωρητικά, η Κοινωνική οικονομία είναι μια εναλλακτική μορφή οργάνωσης και λειτουργίας των οικονομικών μονάδων. Προϋποθέτει δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων, συμμετοχικές διαδικασίες λειτουργίας και ισότιμες σχέσεις μεταξύ των μελών της. Προσιδιάζει με την κλασική συνεταιριστική αντίληψη, μόνο που αναβαπτίζεται με νέους όρους και μοντέρνες μεθόδους. Ως εδώ καλά…Θα μπορούσε κάποιος ακόμη και να υποστηρίξει ότι η κοινωνική οικονομία, ως έννοια εμπεριέχει στοιχεία που θα μπορούσαν να αποτελέσουν βάση για ένα νέο οικονομικό μοντέλο που θα εξυπηρετούσε πραγματικά τις κοινωνικές ανάγκες. Η επανεπένδυση των κερδών των επιχειρήσεων, η ισότιμη συμμετοχή όλων των μελών στην οργάνωση της παραγωγής και η συμπερίληψη του κοινωνικού και περιβαλλοντικού αντίκτυπού στην λειτουργία της είναι παράγοντες που την καθιστούν ένα σημαντικό εργαλείο περάσματος ακόμη και σε μορφές σοσιαλιστικής οικονομικής οργάνωσης.

Ως συνήθως ωστόσο, σημασία έχει το πλαίσιο στο οποία εισάγεται ένα τέτοιο σύστημα…

Και φυσικά, όπως άλλωστε διατρανώνεται και στα επίσημα ευρωπαϊκά κείμενα, το πλαίσιο είναι “η κοινωνική οικονομία της αγοράς”. *(social market economy). Πολύ απλά, επιχειρείται, να εκχωρηθεί ένα σημαντικό κομμάτι παροχής δημοσιών υπηρεσιών και αγαθών στον ιδιωτικό τομέα, μέσω του μεταβατικού σταδίου της κοινωνικής οικονομίας. Σε καμία περίπτωση, στρατηγικός στόχος της ΕΕ, ούτε προφανώς της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, δεν είναι η μετάβαση από την οικονομία της αγοράς στην “κοινωνική οικονομία”. Αντίθετα, αυτό που υποδηλώνεται αλλά και τελικά προωθείται είναι η ανάθεση στην κοινωνική επιχειρηματικότητα της παροχής αγαθών και υπηρεσιών που παραμένουν μη εμπορεύσιμα καθώς ανήκουν στην αρμοδιότητα του Δημοσίου. Αναφερόμαστε ειδικά σε τομείς με σημαντικά περιθώρια κέρδους και πεδίο δόξης λαμπρό για “κοινωνικούς” και …κλασικούς επιχειρηματίες, όπως η ανακύκλωση, η περιβαλλοντική προστασία, η καθαριότητα δημοσίων υπηρεσιών και κοινόχρηστων χώρων, οι κοινωνικές υπηρεσίες (κοινωνική σίτιση, στέγαση, περίθαλψη), ο πολιτισμός, η παιδεία κ.α.

Είναι πάρα πολλά και πρόσφατα στην χώρα μας, τα παραδείγματα και οι προσπάθειες να καλυφθούν πάγιες ανάγκες Δημοσίων Υπηρεσιών μέσω τέτοιων μορφών εργολαβίας, αντί για το προφανές, αλλά μνημονιακά δύσκολο: μόνιμες προσλήψεις. Έχουμε φτάσει μάλιστα στο κωμικοτραγικό σημείο πολιτικές ηγεσίες Υπουργείων να απολύουν υπαλλήλους που καλύπτουν πάγιες ανάγκες (π.χ καθαριότητα ή φύλαξη) και να τους προτρέπουν να ιδρύσουν Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις για να “ξαναπάρουν την δουλειά”. Φυσικά, πρόκειται για μια μορφή του “πρώτη φορά αριστερού” ρουσφετιού…

Και εν τέλει, ποιοι είναι τελικά αυτοί οι κοινωνικοί επιχειρηματίες; Στην Ελλάδα του μισθού των 525 μικτά για πλήρη απασχόληση, είναι προφανώς πολύ εύκολο να βρεθούν 5 “πρόθυμοι” άνεργοι που θα εμφανιστούν ως μέλη μιας Κοιν.Σ.Επ και θα λαμβάνουν τελικά “μαύρα” μεροκάματα, ακόμη χαμηλότερα και των κατώτατων…Φυσικά, ούτε λόγος για έλεγχο και αποτροπή τέτοιων περιπτώσεων. Είναι και η κοινωνική Οικονομία “μια κάποια λύσις”!

Ασφαλώς, υπάρχουν εγχειρήματα που ξεκινούν με καλές προθέσεις, που “χτίζουν” πάνω στο υπαρκτό και ελπιδοφόρο κίνημα αλληλεγγύης και αυτοδιαχείρισης των τελευταίων ετών. Για να ορθοποδήσουν όμως και ακόμη περισσότερο για να αποτελέσουν ένα μοντέλο νέας παραγωγικής δομής για την χώρα, δεν αρκεί να λειτουργούν ως νησίδες μέσα σε ένα άγρια καπιταλιστικό περιβάλλον.

Πολύ απλά, μια Κυβέρνηση που αποδέχτηκε και υπηρετεί το χειρότερο πρόσωπο του καπιταλισμού, μέσα από την υποταγή στα Μνημόνια, δεν δικαιούται να ισχυρίζεται ότι προωθεί την κοινωνική οικονομία, την αλληλεγγύη, την απασχόληση και την δημοκρατική οργάνωση της παραγωγής. Αυτό που στην πραγματικότητα προάγει είναι η επικοινωνιακή διαχείριση της φτώχειας, η κρατική και ιδιωτική φιλανθρωπία, η δημιουργία νέων “κομματικών στρατών” εξαρτημένων από τα ΕΣΠΑ.

Η κοινωνική οικονομία είναι περισσότερο εργαλείο, μέσο, παρά σκοπός. Δεν θα πρέπει να ιδωθεί ως ο “τρίτος τομέας”, αλλά ως ένας δρόμος για το πέρασμα από το ιδιωτικό στο δημόσιο, από την αγορά στην κοινωνία, από το εμπόρευμα στο δημόσιο αγαθό. Κάθε άλλη προσέγγιση εξυπηρετεί ιδιοτελείς, ιδεολογικούς, πολιτικούς ή κομματικούς σκοπούς. Και δυστυχώς έτσι χρησιμοποιείται και σήμερα.

Μόνο μέσα από ένα ζήτημα ευρύτερου πολιτικού αγώνα και ενός συνολικού στρατηγικού σχεδίου σύγκρουσης και κοινωνικοοικονομικής ανατροπής που θα πηγάζει από την λαϊκή βούληση και συμμετοχή και θα εκτελείται από ένα ισχυρό αλλά κοινωνικά ελεγχόμενο Κράτος, μπορεί να αναδειχθεί η ουσιαστική χρησιμότητα και να εφαρμοστούν πραγματικά οι αρχές της κοινωνικής οικονομίας. Η αυτοδιαχείριση, ο εργατικός έλεγχος, η ίση αμοιβή της εργασίας, η εξάλειψη της ενδοεπιχειρησιακής γραφειοκρατίας, αποκτούν νόημα και σημασία μόνο μέσα από την ρήξη με το ισχύον κοινωνικόοικονομικό σύστημα. Και σίγουρα, όχι με παχιά και ανούσια λόγια και παραπλανητικές υποσχέσεις μιας ακόμη Μνημονιακής Κυβέρνησης…