Σκέψεις για μερικές πλευρές της στρατηγικής της αριστεράς

Του Αλέκου Καλύβη

Η κατάσταση στη χώρα μας χειροτερεύει δραματικά. Ανάλογες τάσεις έχουμε στο ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ και η παγκόσμια οικονομία φαίνεται ότι αδυνατεί να βγει από την οικονομική κρίση. Μέσα σε αυτή την κατάσταση είναι ανάγκη να υπάρξουν επιλογές από την αριστερά που δεν μπορεί παρά να έχουν ένα σύνθετο χαρακτήρα. Διότι όσο είναι σωστό ότι δεν μπορούν σήμερα να υπάρξουν αμιγώς εθνικές λύσεις, άλλο τόσο ορθό είναι ότι οι ευρωπαϊκές και παγκόσμιες λύσεις απαιτούν τη δημιουργία άλλων συσχετισμών και πολιτικών πρακτικών πρώτα από όλα σε εθνικό επίπεδο.

Η χώρα μας βρίσκεται στη δίνη του κυκλώνα από το 2009 και μετά, διότι μαζί με τις τεράστιες ανισότητες που προκάλεσε ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός συνέπεσαν ταυτόχρονα μια σειρά λόγοι: υπερχρέωση, παραγωγική παρακμή και ένα στρεβλό μοντέλο ανάπτυξης, υποβαθμισμένη θέση στον ευρωπαϊκό καταμερισμό εργασίας, εκφυλισμένο πολιτικό σύστημα και μια αστική τάξη παρασιτική, δορυφορική και κρατικοδίαιτη.

 

Η διεθνής καπιταλιστική οικονομική κρίση, οι συστημικές αδυναμίες του μηχανισμού του ευρώ, περιπλέχτηκαν με όλες αυτές τις παθογένειες και οδήγησαν τα πράγματα σε έσχατο σημείο.

Η εναλλακτική λύση της αριστεράς δεν μπορεί να έχει έναν αμυντικό χαρακτήρα, αλλά απαιτείται να περιέχει ένα σύνολο μεγάλων προοδευτικών ανατροπών. Πρέπει να προωθούν: ένα νέο παραγωγικό πρότυπο, ένα νέο σύστημα διανομής και αναδιανομής εισοδημάτων και πλούτου σε όφελος της εργασίας, ένα ισχυρό σύστημα κοινωνικών εγγυήσεων, την ανάκτηση εργαλείων σχεδιασμού μέσα από ένα εθνικοποιημένο – κοινωνικοποιημένο τραπεζικό σύστημα και έναν πλήρως αναμορφωμένο δημόσιο τομέα στους στρατηγικούς τομείς, καθώς και τη ριζοσπαστική αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος και της δημόσιας διοίκησης διευρύνοντας τη δημοκρατία με μορφές άμεσης δημοκρατίας και μορφές εργατικού και κοινωνικού ελέγχου.

Με την προϋπόθεση της ύπαρξης ενός ισχυρού μαζικού κινήματος και ενός συνασπισμού εξουσίας της αριστεράς θα μπορούσαν αυτές οι αναδιαρθρώσεις να αποκτούν σταδιακά αντικαπιταλιστικό χαρακτήρα και να τίθενται οι βάσεις σοσιαλιστικού μετασχηματισμού της χώρας.

Με ποιους όρους διαγραφή του χρέους

Υπάρχουν όμως δυο μεγάλα ζητήματα, όπως είναι το χρέος και η ευρωπαϊκή στρατηγική, που έχουν και την αυτονομία αλλά και τη διασύνδεση μεταξύ τους τα οποία έχουν προκαλέσει διχογνωμίες μέσα στην αριστερά.

Είναι επείγουσα ανάγκη να σκύψει η αριστερά πάνω σε αυτά τα ζητήματα, να συζητήσει πιο βαθιά, χωρίς τις παλιές βεβαιότητες, και να χαράξει μια νέα στρατηγική.

Όλοι πια αναγνωρίζουν ότι το χρέος δεν είναι διαχειρίσιμο. Το χρέος αυτό δεν δημιουργήθηκε για τις ανάγκες του λαού, αλλά για να εξυπηρετήσει κυρίως τα συμφέροντα του κεφαλαίου. Με το ελληνικό χρέος έχει κερδίσει τεράστια ποσά το διεθνές τοκογλυφικό κεφάλαιο, που έτσι έβρισκε κερδοφόρα μη παραγωγική διέξοδο για την αναπαραγωγή και διεύρυνσή του.

Συνεπώς, για λόγους αδυναμίας εξυπηρέτησής του και για λόγους που σχετίζονται με τον επαχθή και ταξικό χαρακτήρα του, το χρέος αυτό δεν μπορεί και δεν πρέπει να πληρωθεί στο μεγαλύτερο μέρος του, διότι αλλιώς δεν θα υπήρχε η παραμικρή δυνατότητα για οποιαδήποτε διαφοροποίηση των πολιτικών.

Σήμερα έχει ξεκινήσει η συζήτηση για την επιλεκτική και συντεταγμένη χρεωκοπία και φαίνεται ότι αποτελεί τη βασική επιλογή των κυρίαρχων κύκλων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτή η επιλογή, όμως, θα προκαλέσει ένα νέο γύρο εξωφρενικών απαιτήσεων για: νέο κούρεμα μισθών και δικαιωμάτων, υποθήκευση περιουσιακών στοιχείων της χώρας, δραματική υποβάθμιση της χώρας, απώλεια κυριαρχικών δικαιωμάτων, δηλαδή επαχθέστατους όρους υπέρ των τραπεζών και του κεφαλαίου.

Η χρεωκοπία έχει τις δραματικές παρενέργειές της, έτσι ή αλλιώς, διότι δεν υπάρχει καλή και κακή χρεωκοπία. Οι συνέπειές της, όμως, θα ήταν λιγότερο επώδυνες για τον λαό και η διέξοδος πιο διασφαλισμένη, αν είχε η αριστερά τη διακυβέρνηση της χώρας και αν η αναπόφευκτη χρεωκοπία γινόταν με πρωτοβουλία της χώρας και όχι των δανειστών.

Για να ανακτηθεί η πρωτοβουλία και η διαπραγματευτική ικανότητα, λοιπόν, θα έπρεπε να προχωρούσε η χώρα σε διακοπή πληρωμών και υπ’ αυτούς τους όρους να διαπραγματευόταν τη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους. Αυτό δεν οδηγεί αναγκαστικά σε έξοδο της χώρας από το ευρώ, διότι δεν προβλέπεται από τις συνθήκες.

Το προτιμότερο, από πολιτική άποψη, θα ήταν η διαπραγμάτευση να γίνει εντός ευρώ, διότι αυτό θα δημιουργούσε μεγάλη πίεση στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και θα δημιουργούσε τετελεσμένα για εξεύρεση λύσης. Σε περίπτωση, όμως, που οι όροι διαγραφής του χρέους δεν είναι επωφελείς για τον ελληνικό λαό, τότε θα μπορούσε να επιλεγεί και η διαπραγμάτευση των όρων για προσωρινή έξοδο από το ευρώ με στόχο να ανακτηθούν πρόσθετα εργαλεία οικονομικής πολιτικής για τη στήριξη της χώρας.

Είναι κατoνοητό ότι αυτή η επιλογή φέρνει σε μεγάλα διλήμματα αριστερούς ανθρώπους, που είχαν επενδύσει στην ευρωπαϊκή προοπτική. Όμως πρέπει να γίνει επίσης κατανοητό ότι η αριστερά δεν μπορεί να έχει ταμπού σε τέτοια ζητήματα όταν το βασικό για το οποίο παλεύει, δηλαδή τα συμφέροντα των εργαζομένων και των στρωμάτων που εκπροσωπεί, συνθλίβονται στο νεοφιλελεύθερο ευρωπαϊκό πλαίσιο, το οποίο όλο και περισσότερο μοιάζει με οικονομική φυλακή με δεσμοφύλακα τη Γερμανία.

Δεν έχει νόημα να βαυκαλιζόμαστε για την αξία τού να είναι η χώρα στο ευρώ, όταν ο λαός πρακτικά θα είναι εκτός ευρώ και θα διαβιοί σε συνθήκες τριτοκοσμικές. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το κοινό νόμισμα και ο Μηχανισμός Στήριξής του προχώρησαν ως πολιτικές επιλογές για να καλυφθούν οι ανάγκες του ευρωπαϊκού κεφαλαίου. Συγκροτήθηκαν, μάλιστα, με όρους που προεξοφλούσαν την αποτυχία του εγχειρήματος, αφού δεν προβλέφθηκαν: επαρκείς μεταβιβάσεις πόρων στις πιο αδύναμες χώρες, ισχυρός προϋπολογισμός, μεγάλα ευρωπαϊκά επενδυτικά προγράμματα, θεσμοί κοινού δανεισμού και μηχανισμοί αντιμετώπισης κρίσεων, ούτε διαμορφώθηκε μια στοιχειώδης δημοκρατική πολιτική δομή στο πλαίσιο μιας πολιτικής ενοποίησης.

Ανατροπή της Ευρωζώνης για αναγέννηση της Ευρώπης

Το πεδίο πάλης στο ευρωπαϊκό πεδίο παραμένει ισχυρό στην οπτική της αριστεράς, όπως και η πάλη για την ολοκλήρωση του σοσιαλισμού στην κλίμακα της Ευρώπης. Δεν προκρίνεται η επιλογή του εθνικού καπιταλισμού, ούτε φυσικά αναβιώνει η θεωρία του αδύναμου κρίκου για τον σοσιαλισμό σε μια χώρα. Απλά πρέπει να συνδέσουμε πιο δημιουργικά το εθνικό με το ευρωπαϊκό και το διεθνικό, την πάλη για δομικές μεταρρυθμίσεις με την προοπτική του σοσιαλισμού, την πάλη για τον σοσιαλισμό σε μια χώρα με την επέκταση του σοσιαλισμού σε όλη την Ευρώπη.

Αυτό που πρέπει να συζητήσει, επίσης, η αριστερά είναι αν, με αυτή την οπισθοδρόμηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τον συνταγματοποιημένο νεοφιλελευθερισμό, τις άκαμπτες δομές και πειθαρχίες που έχουν διαμορφωθεί, υπάρχει χώρος για την αριστερά να παλέψει για διορθωτικές μεταρρυθμίσεις ή αυτό είναι αυταπάτη και συνεπώς απαιτούνται θεμελιακές ανακατατάξεις.

Η νομισματική ενοποίηση, όπως έγινε και εξελίσσεται, ήταν ένα τεράστιο λάθος που δεν μπορεί να συνεχιστεί, διότι αναπαράγει αποκλίσεις, τεράστιες ανισότητες, εξαρτήσεις, αντιδημοκρατικές εκτροπές, τραγικές συνέπειες στον κόσμο της εργασίας, χωρίς κανέναν μηχανισμό εξισορρόπησης των προβλημάτων.

Για να αναγεννηθεί, λοιπόν, η Ευρώπη με όρους πραγματικής δημοκρατίας, ισότιμης οικονομικής και πολιτικής ενοποίησης, ισχυρών κοινωνικών εγγυήσεων, αλληλεγγύης, πλήρους απασχόλησης και σεβασμού στο περιβάλλον, για μια Ευρώπη ανοιχτή στην πρόοδο και τον σοσιαλισμό, ίσως θα έπρεπε να λειτουργήσει το σοκ της δημιουργικής καταστροφής. Το μέλλον της Ευρώπης μπορεί να διασφαλίζεται πιο αποτελεσματικά με τον «θάνατο» του σημερινού ευρώ και της αρχιτεκτονικής του.

Γι’ αυτό ο στόχοι της αριστεράς πρέπει να αναδιαμορφωθούν και να συμπυκνωθούν στο μήνυμα: Διάλυση της Ευρωζώνης, επανίδρυση της Ε.Ε. ως Ευρώπης των λαών και όχι του κεφαλαίου με στόχο την πρόοδο και τον σοσιαλισμό.

* Ο Αλέκος Καλυβης είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΝ

Αναδημοσίευση από ΑΥΓΗ, 16-10-2011